BİTKİ BESİN ELEMENTLERİNİN İŞLEVLERİ, NOKSANLIKLARI ve NOKSANLIĞA DUYARLI BİTKİLER

  Bitki besin elementlerinin biyokimyasal ve bitki bünyesindeki rolleri, noksanlıklarına bağlı olarak ortaya çıkan arazlar, noksanlığa duyarlı türler ve besin maddesi varlığını etkileyen koşullar.

Azot

(N)

Biyokimyasal

İşlevi


Aminoasitlerin, amidlerin, proteinlerin, nükleik asitlerin, nükleotidlerin, koenzimlerin, hekzoaminlerin v.b. yapı maddesi.
 

Bitkide İşlevi


•Tüm canlı sistemde gerekli bir element.

•Tüm hücrelerin gereksinimi.

•Tüm canlı hücre maddelerinde oluşur (fotoplazma).

•Proteinin temel bileşeni.

•Klorofilin önde gelen bileşeni, güneş ışığını bitki enerjisine çevirip verim 
  ve kaliteyi etkiler.

 

Arazları


•Açık yeşil veya sarı yapraklar (yaşlı yaprakta ilk emare).
 

•Bazı bitkiler mesela çilekler kırmızı veya portakal rengi olabilir.
 

•Kavruk gelişim.
 

•Ot veya tahılda düşük protein düzeyi.
 

•Olgunlaşmada gecikme.
 

•Hastalık ve haşerelere azalmış direnç.
 

•Küçülmüş meyve.
 

•Azalmış verim.

•Kısalmış raf ömrü.

 

Varlığında Etkili

Olan Koşullar


•Hafif veya kumlu topraklar, burada nitrat azotu sızar.

•Su ile meşbu topraklar.

•Yapısal sorunları olan, zayıf havalanmalı topraklar.


•Organik maddece zayıf mineral topraklar.

•Daha önceki ürünler tarafından oksijenin tüketildiği topraklar.

 

•Amonyum formunun yüksek pH' lı topraklarda uygulanması sonucu (serbest
  amonyak).

 

Hassas

Bitkiler


•Tüm ürünler azot arazına duyarlıdırlar.
 

 

Fosfor

(P) 

Biyokimyasal İşlevi


Şeker fosfatların, nükleik asitlerin, nükleotidlerin, koenzimlerin, fosfolipidlerin, fitik asidin v.b. bileşeni. ATP’ nin bulunduğu reaksiyonlarda anahtar rolü vardır.
 

Bitkide İşlevi


•Uygun hücre bölünmesi için gerekli yeni hücre formasyonu için gerekli.

•Fotosentez.

 

•Şeker ve nişasta formasyonu.
 

•Enerji transferi.
 

•Karbonhidrat iletimi.
 

Arazları


•Düşük gelişme, küçülen yapraklarla birlikte bazen kavruk ve bazı zamanlar
  kısalmış boğum araları.
 

Varlığında Etkili

Olan Koşullar


•6.5 pH derecesinden düşük topraklar veya 7.0’ dan fazla olanlar.

•Yüksek kil içerikli topraklar.

• Organik maddece zayıf mineral topraklar.

•Alüminyum veya demirin hidroksitlerinin yüksek düzeyde bulunduğu topraklar.

•Daha önceki ürünler tarafından fosforun tüketilmiş olduğu topraklar.

 

Hassas

Bitkiler


•Tahıllar, mısır, brokoli, lahana, hıyar, marul, patates, yumuşak meyveler,
   meyve ağaçları (bilhassa narenciye) ve domates.

 

 

Potasyum

(K)

Biyokimyasal

İşlevi


40’ dan fazla enzimin kofaktörü olarak gereksinim duyulur. Hücre turgor basıncını belirleyen ve hücrenin eletro-nötürlüğünü ayarlayan esas katyondur.
 

Bitkide İşlevi


 •Fotosentez ve klorofil işlevleri.
 

 •Nişasta, şeker ve yağ oluşumu ve iletimi için önemi.
 

 •Protein formasyonu ile ilgili.
 

 •Birçok enzim aksiyonuna yardımcı.
 

 •Hücrelerin dahili basıncını korumasına yardımcı.
 

 •Tuz dengesini ve hücre içi suyunu dengeleyerek kuruma ve solunumu yönetir.
 

 •Ürün kalitesini artırır.
 

 •Kök gelişimini ve hastalık ile kuraklığa direnci artırır.
 

 •Oturmayı yavaşlatır.
 

Arazları


•Daha sonra marjinal yaprak yanıklığı yapan yaşlı yapraklarda yeşilden sarıya
  renk – Farklı bitkilerde kendine özgü araz emareleri vardır.

•Bitki gelişimi gecikir.

•Oturma.

•Hastalık direnci azalır.

•Saplar zayıflar.

•Tohum ve meyvede şekil bozukluğu görülür.

 

Varlığında Etkili

Olan Koşullar

 

•Organik maddece zayıf devamlı ürün alınan topraklar.

 

•Dengeli gübre programı olmayan topraklar.
 

•Potasyumun sızmış olduğu hafif, kumlu topraklar.
 

•Kuraklık dönemleri.
 

•Uzun yağış dönemleri. 
 

•Bazı killi topraklar (Krasnozemler).
 

•Fosfor ve molibden düzeltmesi yapılmış arazlı topraklar.
 

•Aşırı kireçli ve kireç uygulaması yapılmış topraklar.

•Potasyumca düşük materyalden oluşmuş topraklar.

 

Hassas

Bitkiler


•Elma, fasulye, çilekler, brokoli, narenciye, kabakgiller, asmalar, baklagiller,
  marul, mısır, cevizler, fıstık, patates, rubarb, taş çekirdekliler, ayçiçeği,
  domates.
 

 

Kalsiyum
(Ca)

Biyokimyasal

İşlevi


Hücre çeperlerinin orta lamelinin yapı maddesi. ATP ve fosfolipidlerin hidrolizinde yer alan bazı enzimler kofaktör olarak gereksinim duyar. Metabolizmanın düzenlenmesinde ikinci haberci olarak iş görür.
 

Bitkide İşlevi


•Büyümenin uygun işlemesi için, bilhassa kök uçları için gerekli.

•Hücre duvarlarını güçlendiren bileşimler oluşturur.•Hücre bölünmesinde ve
  uzamasında işlevi vardır.

•Organik asitleri nötrleştirir.

•Hücre zarının uygun çalışması ve geçirgenliğine yardımcı olur.

•Protein sentezini düzenler ve yaşlanmayı yavaşlatır.
 

Arazları


•Terminal sürgünleri ve kök uçları normal büyümez.

•Bodurlaşan kök sistemi.

•Çim yaprakları uygun açılmaz, tepeleri sonraki en alt yaprağa yapışır.

•Meyvede yumuşaklık
.•Yaşlanan ve raf ömrü kısa olan ürünler elde edilir.

•Birçok meyve ve sebzede dahili ve harici bozukluk gözlemlenir.
 

Varlığında Etkili Olan Koşullar


•Düşük pH’ lı topraklar.

•Uyumsuz kalsiyum, magnezyum ve potasyum dengesi olan topraklar (bilhassa
  kumlu topraklarda ağır potasyum girdisi).

•Yüksek düzeyde azot verilmiş yerler.
 

Hassas

Bitkiler


•Ağaç ürünleri, meyve ve sebzeler.

Kalsiyum bitki içerisinde kolayca iletilemez, bu yüzden sürekli tedarik gereklidir. Bu, yapraktan verilmelidir ve meyveli bitkilerde çiçeklenmeyi takiben yapılmalıdır.

 

 

Magnezyum (Mg)

Biyokimyasal

İşlevi


Fosfat transferinde görevli birçok enzim için gereklidir. Klorofil molekülünün yapı taşıdır.
 

Bitkide İşlevi


•Klorofil molekülünün yegâne mineral varlığıdır.

•Bitkinin şeker ve nişasta oluşturmasına yardım eder.

•Fosforun iletiminde önemli bir rolü vardır.

•Bazı bitki enzimlerinin işlevlerine yardım eder.


 

Arazları


•Eski yaprakların damarlarının tepesinde kloroz başlar. Damarlar yeşil kalır.
  Klorotik alanlar sarıdan kahve rengine döner (başka bitkilerde farklı renk)
.

•Yapraklar kırılgan ve nekrotik olurlar ve olgunlaşmadan dökülürler.

•Verim ciddi şekilde azalır.

•Pamuk yaprakları pembemsi kırmızı renk alır yeşil damarlar arasında.

•Siyah üzümün bazı varyetelerinde, taş çekirdeklilerde ve pit meyveler
  damar arası kırmızı klorotik alanlar yapabilir.

•Çok olgunlaşmamış meyve dökümü.

 

Varlığında Etkili Olan Koşullar


•Kumlu asitli topraklar bilhassa çok yağışlı alanlarda.

•Kaba tekstürlü topraklar.

•Soğuk, yaş koşullar.

•Ağır potasyum verilen topraklar.

•Tekrarlanmış yeşil gübreleme yapılmış topraklar.

 

Hassas

Bitkiler


•Asmalar, elmalar, taş çekirdekli meyveler, narenciye, mısır, domates, biber,
  brokoli, karnabahar, marul, patates, maydanoz, kabak ve birçok başkası.

 

 

Kükürt
(S)

Biyokimyasal

İşlevi


Sistein, sistin, metiyonin ve proteinlerin bileşeni. Lipoik asit, koenzim A, tiyamin pirofosfataz, glutatyon, biotin, adenozin-5’-fosfosülfat ve 3-fosfoadenozinin yapı maddesi.
 

Bitkide İşlevi


•Bitkide aynen fosfor gibi talep edilir.

•Protein üretilmesi için birkaç aminoasidin kaynağı.•Bazı enzim ve vitaminlerin
  aktivitelerine yardım eder.

•Klorofil oluşumu için gereklidir.

•Arazı halinde bazı yağ bitkilerinin yağ içeriğini ve tahılların fırın kalitesini bozar.

•Etkin azot stabilizasyonuna yardım eder.

•Marulda nodül oluşumu için gereklidir.

 

Arazları


•Genelde azot arazına çok benzer – Yeknesak yeşilden sarıya solukluk ama
  kükürt arazında yeni yapraklarda başlar, oysa azot arazında yaşlı yapraklarda  
  görülür.

•Baklagillerde nodüller küçük solgun olup pembe değildir ve sayısı da azalır.

•Tarla  ürünlerinde düşük verim yanında, buğdayda düşük protein ve soluk yeşil
  ve sarı  yapraklar.
 

Varlığında Etkili Olan Koşullar


•Uzun yıllar boyunca ürün alınmış organik maddesi düşük topraklar.

•Sülfatın sızmış olduğu asitli kumlu topraklar, bilhassa yüksek miktarda kış 
  yağmuru yağan alanlar.

 

Hassas

Bitkiler


•Pamuk, yonca, kaba yonca, kanola, buğday, yulaf, mısır, ayçiçeği, soya, fasulye,  
  sorgum, arpa ve triticale.
 

 

Bor
(B)

Biyokimyasal

İşlevi


Mannitol, mannan, polimannuronik asit ve hücre çeperlerinin diğer yapı maddeleri ile kompleksler oluşturur. Hücrenin uzamasında ve nükleik asit metabolizmasında yer alır.
 

Bitkide İşlevi


•Hücre bölünmesinde rolü vardır.

•Kalsiyumun etkin iletimine yardım eder.

•Protein sentezi.•Karbonhidrat metabolizması.

•Polen canlılığı.•Çiçek ve meyve tutumu ve formasyonu.•Hormon oluşumu.
 

Arazları


•Kalın, kıvrık ve kırılgan dokular – çatlama ve bölünme, bazen gumpsis.

•Yaprak yüzeyinde, petallerde, sap ve orta kalexde çatlaklar veya mantarlaşma
  görülür.

•Azalan çiçeklenme, tohum bağlama, meyve tutumu.

•Büyüme noktaları ölebilir ve çoklu yan sürgünler oluşur.•Küçük şekilsiz meyve.

•İçte et kısmında düzensizlik ve çatlak meyve ve sebzeler.
 

Varlığında Etkili Olan Koşullar


•Yüksek pH’ lı topraklar.

•Yorgun topraklar.

•Yüksek miktarda azot ve kalsiyum içeren topraklar.

•Kolayca sızdıran kumlu topraklar.

•Düşük organik içerikli topraklar.

•Soğuk ve yağışlı hava, bilhassa uzun sürmüş kurak bir dönemi takiben.
 

Hassas

Bitkiler


•Pamuk, arpa, mısır, yulaf, sorgum, ayçiçeği, yonca, kaba yonca, fasulye, soya,
  narenciye, cevizler, elma, taş çekirdekli meyveler, kök sebzeleri ve sebzeler.

 

 

Bakır
(Cu)

Biyokimyasal

İşlevi


Askorbik asit oksidaz, tirozinaz, monoamin oksidaz, urikaz, sitokrom oksidaz, fenolaz, lakkaz ve plastosiyanin bileşeni.
 

Bitkide İşlevi


•Klorofil için gereklidir.

•Fotosenteze yardım eder.

•Enzim proteini üretimine yardım eder.

•Bazı enzim sistemleri ile ilgilidir.

•Bazı oksidasyonlarla ilgilidir. İndirgenme reaksiyonlarını destekler ve lignin
  oluşumuna yardım eder.

•Bitkide sıvı hareketlerinin düzenlenmesine yardım eder.

•Tohum üretilmesi için gereklidir.
 

Arazları


•Genç yapraklarda marjinal kloroz bazen nekrotik uçlar (eğer ilerlemişse).

•İnce dal ölümü.

•Bazen yaprak yüzeylerinde nekrotik kahverengi lekeler.

•Azalmış gelişme ve verim.

 

Varlığında Etkili Olan Koşullar


•Aşırı azot ve/veya fosforlu topraklar.

•Yüksek pH’ lı topraklar.•Çok kireçli topraklar.

•Molibden uygulanmış topraklar.

•Turba ve batak topraklar – Organik maddece zengin.

•Sızıntılı asitli topraklar.

•Soğuk, yaş koşullar (bazen ilkbahara kalmış olabilirler).

•Yüksek demir ve mangan konsantrasyonu içeren topraklar.•Bakırdan yana zayıf malzemeden oluşmuş topraklar.

 

Hassas

Bitkiler


•Tahıllar, mısır, kaba yonca, narenciye, havuç, marul ve soğanlar.
 

 

Demir
(Fe)

Biyokimyasal

İşlevi


Fotosentezde N2 fiksasyonunda ve solunumda görevli hem olmayan demir proteinlerinin ve sitokromların yapı maddesi.
 

Bitkide İşlevi


•Klorofil oluşumu için gereklidir.

•Fotosentezde işlevi vardır.

•Oksidasyonla ilgilidir. Nişasta ve enzimlerden enerji salınımı sağlar.

•Protein oluşumunda işlevi vardır.

•Bitkide nitratın amonyağa dönüşümü ile ilgilidir.

•Solunuma yardımcı olur.
 

Arazları


•Genç yapraklarda-Yeşil damarlar arasında kloroz.

•Mevsim ilerleyince – Yapraklarda sararma (kıyı ve tepelerde yanıklık).

•Bodurlaşma.

•Azalan verim ve kalite.

 

Varlığında Etkili Olan Koşullar


•Yüksek pH’ lı topraklar.

•Aşırı kireçleme sonrası.

•Metal iyonlarınca yüksek topraklar.

•Yetersiz drene edilmiş veya havasız topraklar.

•Yüksek düzeyde bakırlı topraklar.•Düşük potasyumlu topraklar. Bilhassa yüksek
  potasyum gereksinmelerinde.
 

Hassas

Bitkiler


•Asmalar, meyveler, taş çekirdekliler, narenciye, sebzeler, bezelye, fasulye ve
  tahıllar
.
 

 

Mangan
(Mn)

Biyokimyasal

İşlevi


Bazı dehidrogenazların, dekarboksilazların, kinazların, oksidazların ve peroksidazların aktiviteleri için gereklidir. Diğer katyonla aktifleştirilen enzimler ve fotosentetik O2 üretimi için gereklidir.
 

Bitkide İşlevi


•Klorofil üretimi ve fotosentez için gerekli. 

•Azot ve karbonhidrat metabolizmasına yardımcı.

•Oksidasyon azaltıcı.•Bazı enzimlerin aktiviteleri ile ilgili.

•Bakır, demir ve çinko ile beraber bitki gelişimine destek.
 

Arazları


•Yapraklarda küçülme olmaksızın olgunlaşan yapraklarda kloroz.

•Bazı geniş yapraklı bitkilerde az ifade edilen ölüm.

•Küçük tahıllarda uzunlamasına çizgiler görülebilir.

•Yulafta gri lekeler.

•Narenciyede nekroz (ağacın gölgeli yanında daha belirgindir).
 

Varlığında Etkili Olan Koşullar


•Yüksek pH’ lı topraklar.

•Kireçli topraklar.

•Hafif kumlu topraklar.

•Potasyumu düşük topraklar.

•Organik maddesi düşük topraklar.

•Bakır, demir ve çinkonun yüksek olduğu  topraklar.

•Soğuk ve yaş dönemler.

•Mangandan yana zayıf malzemeden oluşmuş topraklar.
 

Hassas

Bitkiler


•Narenciye, elmalar, taş çekirdekliler, asmalar, çilekler, domates, patates,
  baklagiller, sebzeler, tahıllar (bilhassa yulaf), sorgum.
 

 

Molibden

(Mo)

Biyokimyasal

İşlevi


Nitrogenaz, nitrat redüktaz ve ksantin dehidrogenazın yapı maddesi.
 

Bitkide İşlevi


•Enzim nitrat redüksiyonunda faktördür.

•Amonyum nitratlarının çevriminde yardımcı (protein sentezinin baş aşaması).

•Baklagillerde aerobik atmosferik azot tespiti için Rhizobia’ ya gereklidir.

•Bitkilere nitrat azotu kullanımında yardımcıdır.

•Fosfat ve demir metabolizması ile ilgilidir.
 

Arazları


•Genelde aynen azot arazları gibi – Sararan veya solan yapraklar, bodurlaşma,
  nekrotik yaprak kenarları ve uçları (çünkü molibden olmayınca bitki azotu
  metabolize edemez).

•Çiçekler bozulur veya kapalı kalır.
 

Varlığında Etkili Olan Koşullar


•Düşük pH’ lı topraklar bilhassa alüminyum ve/veya demir oksitler içerirlerse.

•Yüksek bakır içeren topraklar.

•Düşük fosfor düzeyli topraklar.

•Düşük molibdenden yana ana materyalden oluşmuş topraklar.
 

Hassas

Bitkiler


•Kabakgiller (hıyar, kavun v.s.) lahana, kanola, karnabahar v.s., baklagiller
  (fasulye, bezelye, soya v.s.).
 

 

Çinko

(Zn)

Biyokimyasal

İşlevi


Alkol dehidrogenaz, glutamik dehidrogenaz, karbonik anhidraz v.b. yapı maddesidir.
 

Bitkide İşlevi


•Klorofil oluşumu için gerekli.

•Bazı enzim sistemleri ile; gelişme, hormon, oksinler ve nükleik asit sentezi.

•Bitkilerin su alımı işlemlerinde rol oynar.
 

Arazları


•Bodurlaşma.

•Yaprakların boyutu küçülür ve şekilsizleşir.

•Kloroz (yaprak solgunluğu) nekroza gidiş ve olgunlaşmamış yaprakların dökümü.

•Narenciyede klorotik yapraklar ve ölüm.

•Meyve ağaçlarında rozetlenme veya küçük yapraklar.

•Mısırda ana damarın her iki yanında hafif çizgi (tramvay hattı).

•Yaşlı yapraklarda bronz lekeler daha sonra baklagillerde alacalı görünüş.

•Gelişmede azalma ve meyve boyutunda küçülme.
 

Varlığında Etkili Olan Koşullar


•Çinko içeriği düşük ana materyalden oluşmuş topraklar.

•Yüksek pH’ lı topraklar ve çok kireçli topraklar.

•Yüksek magnezyum içeren killi topraklar.

•Yüksek düzeyde organik madde içeren topraklar.

•Yüksek potasyum içeren topraklar.

•Tesviye edilerek alt katmanı ortaya çıkan topraklar.

•Çok aşırı azot verilen topraklar.

•Soğuk ve yaş koşullar (bu koşullar sıkça bahar zamanına rastlayabilir).
 

Hassas

Bitkiler


•Tahıllar, pamuk, meyve, narenciye, cevizler, yağlı tohumlar, nar, çeltik, taş ve  
  yumuşak çekirdekliler, sebzeler.